The 9 Planets (Navagraha) in Astrology ज्योतिष में नौ ग्रह (नवग्रह) જ્યોતિષમાં નવ ગ્રહ (નવગ્રહ)
Vedic astrology works with nine grahas (planets). Each governs specific significations (karakatva) in your life. Understanding them is the first step to reading a kundali.
- Sun (Surya) — soul, father, authority, health, ego, confidence.
- Moon (Chandra) — mind, mother, emotions, comfort, the public.
- Mars (Mangal) — energy, courage, siblings, land, discipline.
- Mercury (Budh) — intellect, speech, communication, business.
- Jupiter (Guru) — wisdom, wealth, children, teachers, dharma.
- Venus (Shukra) — love, marriage, beauty, luxury, arts.
- Saturn (Shani) — discipline, karma, longevity, hard work, delays.
- Rahu — desire, ambition, foreign things, sudden gains, illusion.
- Ketu — spirituality, detachment, past-life karma, moksha.
Benefic and malefic planets
Jupiter, Venus, a waxing Moon and well-placed Mercury are natural benefics (shubh). The Sun, Mars, Saturn, Rahu and Ketu are natural malefics (krur) — but this depends on the houses they own and where they sit in your chart.
Dignity of planets
A planet gives strong results in its own sign (swagruhi) or exaltation (uccha), and weak results when debilitated (neecha). A good astrologer always checks a planet's dignity before predicting.
वैदिक ज्योतिष नौ ग्रहों के साथ काम करता है। हर ग्रह जीवन में विशेष कारकत्व रखता है। इन्हें समझना कुंडली पढ़ने का पहला कदम है।
- सूर्य — आत्मा, पिता, अधिकार, स्वास्थ्य, अहंकार, आत्मविश्वास।
- चंद्र — मन, माता, भावनाएँ, सुख, जनता।
- मंगल — ऊर्जा, साहस, भाई-बहन, भूमि, अनुशासन।
- बुध — बुद्धि, वाणी, संवाद, व्यापार।
- गुरु — ज्ञान, धन, संतान, गुरु, धर्म।
- शुक्र — प्रेम, विवाह, सौंदर्य, विलासिता, कला।
- शनि — अनुशासन, कर्म, आयु, कठिन परिश्रम, विलंब।
- राहु — इच्छा, महत्वाकांक्षा, विदेश, अचानक लाभ, माया।
- केतु — अध्यात्म, विरक्ति, पूर्वजन्म कर्म, मोक्ष।
शुभ और क्रूर ग्रह
गुरु, शुक्र, बढ़ता चंद्र और अच्छा बुध स्वाभाविक शुभ ग्रह हैं। सूर्य, मंगल, शनि, राहु और केतु स्वाभाविक क्रूर हैं — पर यह उनके स्वामित्व और स्थिति पर निर्भर करता है।
ग्रहों की स्थिति (बल)
ग्रह अपनी राशि (स्वगृही) या उच्च राशि में मज़बूत फल देता है, और नीच में कमज़ोर। अच्छा ज्योतिषी भविष्यवाणी से पहले ग्रह का बल ज़रूर देखता है।
વૈદિક જ્યોતિષ નવ ગ્રહ સાથે કામ કરે છે. દરેક ગ્રહ જીવનમાં ખાસ કારકત્વ ધરાવે છે. એમને સમજવું એ કુંડળી વાંચવાનું પહેલું પગલું છે.
- સૂર્ય — આત્મા, પિતા, અધિકાર, આરોગ્ય, અહંકાર, આત્મવિશ્વાસ.
- ચંદ્ર — મન, માતા, ભાવના, સુખ, જનતા.
- મંગળ — ઊર્જા, હિંમત, ભાઈ-બહેન, ભૂમિ, શિસ્ત.
- બુધ — બુદ્ધિ, વાણી, સંવાદ, વેપાર.
- ગુરુ — જ્ઞાન, ધન, સંતાન, ગુરુ, ધર્મ.
- શુક્ર — પ્રેમ, લગ્ન, સૌંદર્ય, વૈભવ, કલા.
- શનિ — શિસ્ત, કર્મ, આયુ, સખત મહેનત, વિલંબ.
- રાહુ — ઇચ્છા, મહત્વાકાંક્ષા, વિદેશ, અચાનક લાભ, માયા.
- કેતુ — અધ્યાત્મ, વિરક્તિ, પૂર્વજન્મ કર્મ, મોક્ષ.
શુભ ને ક્રૂર ગ્રહ
ગુરુ, શુક્ર, વધતો ચંદ્ર ને સારો બુધ સ્વાભાવિક શુભ ગ્રહ છે. સૂર્ય, મંગળ, શનિ, રાહુ ને કેતુ સ્વાભાવિક ક્રૂર — પણ એ એમના સ્વામિત્વ ને સ્થિતિ પર આધારિત છે.
ગ્રહોનું બળ
ગ્રહ પોતાની રાશિ (સ્વગૃહી) કે ઉચ્ચ રાશિમાં મજબૂત ફળ આપે, ને નીચમાં નબળું. સારો જ્યોતિષી ભવિષ્યવાણી પહેલા ગ્રહનું બળ જરૂર જુએ.